W  sprawach  o  przestępstwa  ścigane z oskarżenia publicznego, wymienione w Kodeksie karnym i   innych   ustawach,   prokuratura   podejmuje   działania   z  urzędu,  przy  czym  w  sprawach o przestępstwa wnioskowe warunkiem prowadzenia postępowania przygotowawczego jest uzyskanie od osoby uprawnionej wniosku o ściganie sprawcy czynu zabronionego.

Informacja o przestępstwie dociera do prokuratury poprzez zgłoszenie o przestępstwie pochodzące od pokrzywdzonego lub od osoby trzeciej, w drodze osobistego lub pisemnego zawiadomienia, poprzez publikacje w mediach oraz za pośrednictwem Policji.

Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu na społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję (art. 304 § 1 kpk). Osoba zawiadamiająca może zastrzec dane dotyczące swojego miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości prokuratora, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby bezprawnej wobec niego lub osoby mu najbliższej (art. 191 § 3 kpk).

Istnieje określona grupa przestępstw, o których popełnieniu (w formie karalnego przygotowania, usiłowania lub dokonania), każdy, kto ma wiarygodną wiadomość o ich popełnieniu zobowiązany jest powiadomić organy ścigania, a niedopełnienie tego obowiązku stanowi przestępstwo zagrożone karą   pozbawienia   wolności   do   lat  3  (art.  240  §  1  kk).  Prawny  obowiązek  zawiadomienia o przestępstwie dotyczy czynów zabronionych określonych w art. 118 (ludobójstwo), 127 (spisek antypaństwowy), 128 (zamach stanu), 130 (szpiegostwo), 134 (zamach na życie Prezydenta), 140 (zamach na jednostkę Sił Zbrojnych RP), 148 (zabójstwo), 163 (sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego) 166 (porwanie statku powietrznego lub wodnego) i 252 (wzięcie zakładnika) kodeksu karnego.

Pisemne  zawiadomienia  o  przestępstwie  i  wszelkie  pisma  procesowe można składać osobiście w biurach podawczych prokuratur okręgu gliwickiego w godzinach urzędowania jednostek lub kierować za pośrednictwem poczty na adres na adres prokuratury rejonowej, w okręgu działania której doszło do popełnienia przestępstwa.

Składając pisemne zawiadomienie o przestępstwie należy pamiętać o zachowaniu wymogów pisma procesowego wymienionych w art.119 kpk, a zwłaszcza podania imienia i nazwiska osoby składającej pismo oraz jej adresu (w razie potrzeby również adresu, na który ma być kierowana korespondencja w sprawie ), a także podania daty i złożenia odręcznego podpisu przez składającego pismo. W treści zawiadomienia należy opisać zdarzenie, wskazując czas i miejsce jego zaistnienia, podać (w miarę możliwości) dane osób (imię i nazwisko oraz adres) mogących posiadać informacje    w    sprawie    i    dołączyć   dokumenty   potwierdzające   okoliczności opisywane w zawiadomieniu. W przypadku dołączania do zawiadomienia kserokopii dokumentów konieczne    jest     ich   uwierzytelnienie   (np.   poprzez   zamieszczenie   na   kserokopii   zapisu "poświadczam za zgodność z oryginałem" oraz złożenie podpisu).

Możliwe jest też złożenie ustnego zawiadomienia o przestępstwie. Wówczas z czynności takiej jest sporządzany przez prokuratora lub Policję pisemny protokół.

Anonimowe zawiadomienie o przestępstwie nie może stanowić podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawczego bez uprzedniego sprawdzenia przytoczonych okoliczności. Zawiadomienie  takie  prokurator  może  przekazać  Policji  lub organom kontroli, żądając informacji o wynikach sprawdzenia, albo pozostawia się je bez biegu.

Jeżeli okoliczności przytoczone w zawiadomieniu nie wymagają bezzwłocznego podjęcia czynności, prokurator jest obowiązany nadać bieg sprawie najpóźniej w terminie 7 dni od dnia sporządzenia protokołu lub otrzymania pisemnego zawiadomienia o przestępstwie.

Przed podjęciem decyzji o nadaniu biegu zawiadomieniu prokurator może podjąć osobiście lub zlecić      wykonanie      Policji     czynności,     w     celu     uzupełnienia     danych     zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie lub sprawdzenia faktów w nim zawartych. Czynności takie mogą polegać w szczególności na:

1. zażądaniu przedstawienia dodatkowych dokumentów niezbędnych dla prawidłowej oceny zdarzenia, którego dotyczy zawiadomienie,

2. zażądaniu przeprowadzenia kontroli w określonym zakresie,

3. przyjęciu uzupełniających informacji od przedstawiciela pokrzywdzonej instytucji lub organu kontroli,

4. zażądaniu nadesłania dokumentacji lekarskiej dotyczącej osoby pokrzywdzonej.

W takim przypadku decyzję o wszczęciu (lub odmowie wszczęcia) postępowania wydaje się najpóźniej w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia ( art. 307 kpk ).

Każde wpływające doniesienie rejestrowane jest w repertorium Ds według daty i kolejności wpływu i jest rozpatrywane w trybie określonym w Kodeksie postępowania karnego.

Postępowania przygotowawcze w sprawach o przestępstwa (w formie śledztwa lub dochodzenia) prowadzą osobiście prokuratorzy lub zlecają ich prowadzenie Policji albo innym organom, jednocześnie nadzorując te postępowania.

Sprawy karne kończą się sporządzeniem aktu oskarżenia, skierowaniem wniosku o warunkowe umorzenie postępowania karnego, umorzeniem postępowania, odmową wszczęcia, przekazaniem według właściwości do innej jednostki prokuratury, bądź sądu.

Jeśli natomiast zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca prowadzenie postępowania karnego i zakończenie go w jeden ze wskazanych wyżej sposobów, postępowanie takie zawiesza się na czas trwania przeszkody.

O  dostępie  do  akt  spraw  karnych  będących w toku decyduje prokurator na podstawie art. 156 § 5 kpk. Decyzję taką prokurator podejmuje w stosunku do stron postępowania oraz innych osób. Na odmowę udostępnienia akt w postępowaniu przygotowawczym stronom przysługuje zażalenie (art. 159 kpk) do prokuratora nadrzędnego.

Zasady uzyskiwania informacji z akt prokuratorskich zakończonych postępowań karnych reguluje ustawa z dnia 06 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198) oraz ustawa z dnia 25 stycznia 1984 roku Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz.24 z późn. zm.).

Czynności w sprawach cywilnych i administracyjnych prokurator może podjąć na podstawie wniosków  złożonych  pisemnie  lub  ustnie  do  protokołu  przez  strony  tych  postępowań  albo z urzędu (m.in. na podstawie informacji uzyskanych w prowadzonych postępowaniach karnych).

Sprawy cywilne rejestrowane są w repertorium Pc, a sprawy administracyjne w repertorium Pa.

Sprawy cywilne i administracyjne kończą się skierowaniem pozwu, wniosku, sprzeciwu, bądź skargi do właściwego sądu lub organu administracji publicznej lub samorządowej.

Prokurator  może  żądać  wszczęcia  postępowania  w  każdej  sprawie,  jak  również  wziąć  udział w każdym toczącym się już postępowaniu cywilnym lub administracyjnym.

Prokurator ocenia samodzielnie przesłanki uzasadniające inicjowanie przez niego postępowania cywilnego lub zgłoszenie w nim udziału. Jeżeli w postępowaniu przed sądem strony mają zapewnioną ochronę prawną, udział prokuratora w postępowaniu mogą uzasadniać wyjątkowe okoliczności.

Prokurator, podejmując czynności w granicach zakreślonych przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i innych ustaw, nie może naruszać zasady swobody kształtowania stosunku cywilnoprawnego, jeżeli treść lub cel tego stosunku nie sprzeciwia się jego istocie, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Sprawy cywilne należą do zakresu działania prokuratury, która jest miejscowo właściwa ze względu na siedzibę sądu właściwego do rozpoznania sprawy cywilnej.

Przed wytoczeniem powództwa na rzecz oznaczonej osoby, złożeniem wniosku o zabezpieczenie powództwa  lub  wniosku  o  wszczęcie  postępowania  egzekucyjnego  prokurator  porozumiewa się z osobą zainteresowaną, pouczając ją o przysługujących jej prawach. Jeżeli osoba ta nie zamierza dochodzić przysługujących jej roszczeń, podjęcie przez prokuratora czynności mogą uzasadniać tylko szczególne okoliczności.

Zgłoszenie   udziału  prokuratora  w  toczącym  się  już  postępowaniu  cywilnym  jest  wskazane w szczególności w sprawach:

1. jeżeli okoliczności sprawy wskazują na to, że przedmiot postępowania sądowego ma charakter fikcyjny lub strony dążą do obejścia prawa,

2. przeciwko Skarbowi Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności,

3. o stwierdzenie nieważności czynności prawnej zbycia nieruchomości (art. 58 kc w związku z art. 189 kpc),

4. związanych z ochroną dóbr kultury i ochroną praw autorskich,

5. o  zwolnienie  od  egzekucji  przedmiotów  majątkowych zajętych w postępowaniu karnym, o ile prokurator nie jest jednym z pozwanych,

6. związanych z ochroną rodziny,

7. przeciwko sprawcom szkód na osobie lub mieniu, wywołanych szczególnie drastycznym działaniem sprawców,

8. o roszczenia związane z ochroną środowiska naturalnego.

Prokurator    nie    jest   uprawniony   do   samodzielnego   rozporządzania   przedmiotem   sporu, a w szczególności nie może zrzec się roszczenia, jak również zawrzeć ugody sądowej zawierającej rozporządzenie przedmiotem sporu.

W sprawach z zakresu prawa rodzinnego prokurator wytacza powództwo zwłaszcza wówczas, gdy osoba uprawniona na skutek nieporadności lub z innych ważnych względów nie jest w stanie dochodzić swoich roszczeń bądź też uchyla się od ich dochodzenia ze szkodą dla interesu społecznego.

W sprawach o roszczenia pracownika ze stosunku pracy lub z zakresu ubezpieczenia społecznego wystąpienie prokuratora z wnioskiem do sądu pracy lub przystąpienie do toczącego się postępowania wskazane jest w szczególności, gdy:

1. wskutek rażącego naruszenia prawa narażony został interes pracownika lub grupy pracowników albo sprawa wywołała poruszenie opinii publicznej lub ma charakter precedensowy,

2. pracownik na skutek bezradności lub wyjątkowej sytuacji życiowej nie jest w stanie dochodzić swoich praw,

3. rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w związku z ujawnieniem przez pracownika przestępstwa w zakładzie pracy albo z powodu wyrażonej przez niego społecznie uzasadnionej krytyki zakładu pracy lub osób pełniących w zakładzie funkcje kierownicze lub związkowe,

4. wskutek rażących zaniedbań zakładu pracy pracownik poniósł szkodę z powodu nieotrzymania świadczenia należnego z ubezpieczenia społecznego bądź nie otrzymał świadczeń pieniężnych przysługujących mu z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Prokurator   bierze   udział  w  postępowaniu  administracyjnym  lub  w  innych  postępowaniach, w których ustawa przewiduje jego udział, jeżeli wymaga tego ochrona praworządności - zwłaszcza gdy naruszenie prawa lub bezczynność organu narusza interes Rzeczypospolitej Polskiej, podstawowe prawa obywatela lub gdy strona z jakichkolwiek powodów nie jest w stanie chronić swoich praw.

Prokurator podejmuje czynności w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, gdy poweźmie wiarygodną wiadomość o naruszeniu prawa w toku tego postępowania lub gdy ze względu na społeczny wydźwięk albo charakter sprawy uzna, że jego udział jest wskazany.

Skargi i wnioski rozpoznawane są w trybie określonym w art. 221 - 256 Kodeksu postępowania administracyjnego  oraz  na  podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 roku w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków. Przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwienie spraw.

Skargi i wnioski mogą być wnoszone pisemnie, a także ustnie do protokołu. Skargi i wnioski nie zawierające imienia i nazwiska / nazwy / oraz adresu wnoszącego pozostawia się bez rozpoznania.

O   sposobie   załatwienia   skargi   zawiadamia   się   skarżącego  w  terminie  jednego  miesiąca. W przypadku gdy skarga, w wyniku jej rozpatrzenia, uznana została za bezzasadną i jej bezzasadność wykazano w odpowiedzi na skargę, a skarżący ponowił skargę bez wskazania nowych okoliczności prokurator może, w odpowiedzi na tę skargę, podtrzymać swoje poprzednie stanowisko.