PODEJRZANY
Podejrzany - to osoba, co do której w toku śledztwa lub dochodzenia wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego (art.71 § 1 kpk). Osoba taka, z chwilą wniesienia do sądu akt oskarżenia lub wniosku o warunkowe umorzenie postępowania, uważana jest za oskarżonego (art. 71 § 2 kpk).
Podejrzany nie ma obowiązku dowodzenia swojej niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść (art. 74 § 1 kpk). Oskarżonego (podejrzanego) uważa się za niewinnego dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu (art. 5 § 1 kk).
Przy pierwszym przesłuchaniu podejrzany otrzymuje na piśmie pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach i obowiązkach.
Podejrzany jest obowiązany poddać się:
oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom nie połączonym z naruszeniem integralności ciała, w szczególności wolno od podejrzanego pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym osobom (art. 74 § 2 pkt. 1 kpk);
niezbędnym dla postępowania badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem chirurgicznych, przeprowadzanych przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej, jeśli nie zagrażają zdrowiu podejrzanego; w szczególności podejrzany jest obowiązany poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu (art. 74 § 2 pkt. 2 kpk).
Podejrzany pozostający na wolności:
obowiązany jest stawić się na każde wezwanie w toku postępowania karnego oraz zawiadomić organ prowadzący postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni. W razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa podejrzanego można zatrzymać i sprowadzić przymusowo (art. 75 § 1 i 2 kpk);
podejrzany przebywający za granicą ma obowiązek wskazać adresata dla doręczeń w kraju; w razie nie uczynienia tego pismo wysłane pod ostatnio znanym adresem w kraju, albo jeżeli adresu tego nie ma, załączone do akt sprawy, uważa się za doręczone (art. 138 kpk);
w razie zmiany miejsca pobytu, bez podania nowego adresu, pisma wysłane w toku trwającego śledztwa lub dochodzenia pod dotychczasowy adres, uważa się za doręczone (art. 139 kpk).
|
|
Podejrzany ma prawo:
składać wyjaśnienia, może jednak bez podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić składania wyjaśnień (art. 175 § 1 kpk);
żądać do czasu zawiadomienia go o terminie zaznajomienia z materiałami śledztwa podania mu ustnie podstaw zarzutów, a także sporządzenia uzasadnienia na piśmie – uzasadnienie doręcza się podejrzanemu i jego obrońcy w terminie 14 dni (art. 313 § 3 kpk);
korzystać z pomocy obrońcy, przy czym, może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców (art.77 kpk); (podejrzany musi mieć wyznaczonego obrońcę jeżeli jest nieletni, głuchy, niemy lub niewidomy, zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności, a także, gdy sąd uzna, że występują inne okoliczności utrudniające jego obronę (art.79 § 1 i § 2 kpk), z tym, że w razie stwierdzenia przez biegłych lekarzy psychiatrów, że poczytalność podejrzanego w chwili popełnienia czynu jak i w chwili postępowania nie budzą wątpliwości, udział obrońcy w dalszym ciągu nie jest obowiązkowy, a sąd może cofnąć wyznaczenie obrońcy z urzędu (art. 79 § 4 kpk); jeżeli podejrzany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć do prokuratora (w postępowaniu przygotowawczym) lub do sądu (w postępowaniu sądowym) wniosek o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu (art. 78 kpk));
żądać przesłuchania go z udziałem ustanowionego obrońcy, którego niestawiennictwo nie tamuje jednak przesłuchania (art. 301 kpk);
żądać w postępowaniu przygotowawczym umożliwienia mu w toku przesłuchania złożenia wyjaśnień na piśmie, przy czym przesłuchujący z ważnych powodów może odmówić zgody na złożenie wyjaśnień na piśmie (art.176 kpk);
uzyskać, za zgodą prokuratora, dostęp do akt i może sporządzać odpisy oraz odpłatnie uzyskać kserokopie z akt lub uwierzytelnione odpisy (art. 156 § 5 kpk);
korzystać z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, a także uzyskać wraz z tłumaczeniem odpisy postanowień o przedstawieniu, uzupełnieniu lub zmianie zarzutów, aktu oskarżenia oraz orzeczeń podlegających zaskarżeniu (art. 72 kpk);
składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia (art.315 kpk);
jeżeli czynności śledztwa lub dochodzenia nie będzie można powtórzyć na rozprawie, podejrzany i jego obrońca, mogą być dopuszczeni do udziału w tej czynności, chyba że w razie zwłoki, zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub zniekształcenia dowodu. Prokurator może także dopuścić pokrzywdzonego do udziału w innych czynnościach śledztwa lub dochodzenia (art. 316 § 1, art. 317 kpk, art. 325a kpk);
organ prowadzący postępowanie przygotowawcze ma obowiązek doręczenia podejrzanemu odpisu postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych albo instytucji naukowej lub specjalistycznej oraz zezwala na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłego i zapoznaniu się z opinią, przy czym podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się, gdy spowodowałoby to poważne trudności (art. 318 kpk);
otrzymać na swój koszt po jednej kopii zapisu dźwiękowego lub obrazu utrwalonego w ten sposób czynności procesowej (art.147
§ 4 kpk);
zgłosić wniosek o końcowe zaznajomienie go z materiałami postępowania, przy czym, przy czym w przypadku prawidłowego powiadomienia go o terminie tej czynności, jego nieusprawiedliwione niestawiennictwo, nie tamuje dalszego postępowania (art. 321 kpk);
w terminie trzech dni od daty zaznajomienia, ma prawo do złożenia wniosku o uzupełnienie postępowania (art. 321 § 5 kpk).
|
|
W toku postępowania karnego wobec podejrzanego mogą być stosowane środki zapobiegawcze. Stosowanie środków zapobiegawczych ma na celu zapobieżenie uchylaniu się podejrzanego od wymiaru sprawiedliwości oraz utrudnianiu przez niego tego postępowania w sposób zabroniony przez prawo lub w celu zapobieżenia popełnienia przez podejrzanego nowego, ciężkiego przestępstwa (art. 249 kpk).
Najsurowszym środkiem zapobiegawczym, jaki może zostać zastosowany wobec podejrzanego, to tymczasowe aresztowanie. Środek ten jest stosowany przez sąd na wniosek prokuratora.
Pozostałe, nieizolacyjne środki zapobiegawcze, przewidziane przepisami Kodeksu postępowania karnego to:
poręczenie majątkowe,
poręczenie społeczne,
oddanie pod dozór Policji,
zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu (albo nakazanie powstrzymania się od określonej działalności lub od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów),
zakaz opuszczania kraju, który może być połączony dodatkowo z zatrzymaniem paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy.
|
|
Wobec podejrzanego, w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a w razie może być stosowana w toku postępowania karnego instytucja zabezpieczenia majątkowego, to jest zabezpieczenie z urzędu wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. W razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody (art. 291 § 1 i 2 kpk).
Zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Zakaz ten podlega ujawnieniu w księdze wieczystej, a w jej braku, w zbiorze złożonych dokumentów. W miarę potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa oskarżonego. Zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 292 kpk).
Postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia. Na postanowienie co do zabezpieczenia przysługuje zażalenie. Zażalenie na postanowienie prokuratora o zabezpieczeniu rozpoznaje sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie (art. 293 kpk).
Zastosowanie zabezpieczenia majątkowego może zostać poprzedzone dokonaniem przez Policję tymczasowegm zajęciem mienia ruchomego osoby podejrzanej, jeżeli zachodzi obawa usunięcia tego mienia. (art. 295 kpk). Tymczasowe zajęcie upada, jeżeli w ciągu 7 dni od daty jego dokonania nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym.
Zabezpieczenie upada, gdy nie zostaną prawomocnie orzeczone: grzywna, przepadek, nawiązka, świadczenie pieniężne lub nie zostanie nałożony obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę ani nie zostaną zasądzone roszczenia o naprawienie szkody, a powództwo o te roszczenia nie zostanie wytoczone przed upływem 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.
|
|
|